Ұршық-мұражай экспонаты

А. С. Пушкиннің ертегісінде: «Кеш ауғанда, үш бойжеткен жіп созғанда…» деген шумақта –  «жіп иіріп» отырған қыздарды келістіре суреттейді. Міне сол экспонат – ұршық аудандық тарихи-өлкетану мұражайының тамаша бір тарихи мұрасы болып сақталып тұр.

Тұрғындардың мұражайға сыйға берген бірнеше ұршығы (айналма дөңгелек) сөзі орыс тіліне славян тілінен прэдти (иірілген жіп) етістігінен келді. Алдымен иірілген жіпті қол күшімен, содан кейін ұршықпен иірілген жіп ойлап табылды. Айналма дөңгелегі бүкіл әлемге таралған Үндістанда пайда болды деп болжанады. Еуропада  XIV ғасырдың басында пайда болды. «Пряслице» –  әйел еңбегінің жемісі – иірілген жіп. Түн ортасына дейін ерінбей жіп иіру әдетте күздің соңында басталды. Бұл қарсаңда егін орағы толығымен аяқталып,  ұзақ көктемге дейін, яғни наурыз айының ортасына дейін, Рождестволық мерекелерге арналған үзіліспен аяқтауға тырысатын. Ұлы Отан соғысы кезінде әжелеріміз тылда жұмыс істеді. Көптеген әйелдер майданға жылы заттармен сәлемдеме жіберуді өздерінің міндеті деп санады. Бұл үшін олар ұзақ қысқы кештерде жіп иіріп, содан кейін күйеулеріне, бауырларына, әкелеріне және бейтаныс жауынгерлерге жылы киімдер тоқып, майдан жауынгерлерін жылы киімдермен қамтамасыз етіп отырды.

Әрбір үйдегі ұршықтар, үй иесі қалауымен, ең алдымен, жұмысты жеңілдету үшін әшекейлі, ыңғайлы етіп жасалып отырды. Үйеңкі, көктерек, қайыңнан жасалған ұршықта иірілген жіп сапасы мен қалыңдығы да әр түрлі болды. Қойдың жүнін  иіру процесі қалай жүргізіледі? Үлкен доңғалақ оң қолымен қозғалысқа келтіріліп, сол қолымен жіп тартылып, тізбеге әкелінеді. Жіптің тізбеде иілу бұрышына байланысты бұралуы немесе орау орын алды. Міне осылайша жіп әзірленеді.

Славян халықтарының дәстүрінде:

қыздың жасауына берілген ұршық қыздың құрметіне талисман болып саналды. Ал үйленген соң күйеу қалыңдыққа арнайы  жасалған ұршықты сыйлайды. Үй шаруасындағы әйелдің өз қалауы бойынша оны басқа біреуге сыйлауы – бұл жаман белгі деп саналады.

Өкінішке орай, 21 ғасырда ұршықты тек қана музейден кездестіретін болдық. Бірақ ұршық пен ұршықта иірілген жіп – біздің тарихымыз, халқымыздың тарихы болып қала береді. Тарихты ұмытпау – біздің міндетіміз. Мұражай экспонаттарымен таныстыруды жалғастыратын боламыз.

К. Пиминиди, 

С. Ильяшев 

Пікір үстеу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған