ҚарТУ ғалымдарына ғылым мен техника саласындағы мемлекеттік сыйлық тағайындалды

Қарағанды техникалық университетінің ғалымдары «Ыстыққа төзімді қорытпалар мен жаңа буын технологияларын әзірлеу негізінде бөлшектерді өндіру және өңдеу» жұмысы үшін әл-Фараби атындағы ғылым мен техника саласындағы мемлекеттік сыйлықпен марапатталды. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ғылым мен техника қайраткерлерінің қоғам мен мемлекет алдындағы зор еңбегін атап өтті.

Мұндай технологияның қазақстандық өнеркәсіп үшін қаншалықты маңызды екенін жұмысқа қатысушылардың бірі – профессор Виталий Куликов айтып берді.

– Ыстыққа төзімді қорытпалар экономиканың әртүрлі салаларында кеңінен қолданылады: ғарыш, энергетика, авиация және т.б. Металлургия бұл қатарда «өгей қыз» ретінде: негізінен ыстыққа төзімді болаттар қолданылады, өйткені олардың құны ыстыққа төзімді қорытпалардың құнынан едәуір төмен (мысалы, нимониктер), бірақ болаттың қасиеттері де төмен. Біздің мақсатымыз ыстыққа төзімділігі бойынша нимониктердің қасиеттеріне жақын, бірақ бағасы болаттың құнындай қорытпаны жасау болды. Жаңа қорытпаны пайдалану металлургиялық жабдықтардың көптеген бөліктері мен агрегаттарының жұмыс ұзақтығын арттырады, демек түпкілікті өнімнің өзіндік құны төмендейді.

Ғылыми тұрғыдан алғанда – ыстыққа төзімді қорытпалардың металтану саласында жаңа білімге қол жеткізіліп отыр, ал бұл өзімізде ыстыққа төзімді қорытпаларын өндіруге және осы сектордағы импорт үлесін азайтуға мүмкіндік беретіндіктен, стратегиялық маңызы бар.

– Неліктен мұндай еңбекке қажеттілік туындады және сіздің зерттеулеріңіз қазақстандық өнеркәсіптің болашағына қалай әсер етеді?

– Металлургия – бұл бірінші кезекте үлкен көлем, сондықтан қымбат қорытпаларды пайдалану тиімсіз болатындығымен байланысты. Металлургиялық жабдықтар үшін қолданылатын ыстыққа төзімді болаттар қасиеттері бойынша қорытпалардан төмен. Біз орта шешім іздедік – салыстырмалы түрде құны төмен, ал қасиеттері жоғары.

Металтану және ыстыққа төзімді қорытпалар технологиясы бойынша алынған жаңа білім өзінің ыстыққа төзімді материалдарын өндіруге, демек, осы секторда тәуелсіздік алуға мүмкіндік береді.

Біздің елімізде ыстыққа төзімді қорытпаларды қолданудың ерекшелігі олардың тау-кен металлургия және отын-энергетика салаларында басым қолданылуы болып табылады. Бұл салаларда никель немесе кобальт негізіндегі қымбат авиациялық ыстыққа төзімді қорытпаларды қолдану экономикалық тұрғыдан негізсіз екені анық. Технологиялық жабдықта дәстүрлі ыстыққа төзімді болаттан жасалған бөлшектерді қолдану ыстыққа төзімділіктің жеткіліксіздігіне байланысты оларды жиі ауыстыруға әкеп соғады.

Сондықтан ҚарТУ ғалымдар ұжымы өз алдына қасиеттері бойынша нимониктер тобының қорытпаларымен салыстыруға болатын, бірақ құны төмен ыстыққа төзімді қорытпаны әзірлеу міндетін қойды.

– Жобада қанша адам жұмыс істеді және қанша уақыт кетті?

– Жұмыстар бірнеше жыл бойы жалғасты (2012 жылдан бастап) және бастамашыл зерттеулер ретінде басталды. Әрине, үлкен ұжым жұмыс істеді, оның ішінде өндіріс және шетелдік ғалымдардың көмегі жұмылдырылды.

Негізгі орындаушылар: басқарма төрағасы – «ҚарТУ» КЕАҚ ректоры профессор Марат Ибатов, атқарушы директор профессор Аристотель Исағұлов, бірінші проректор профессор Гүлнар Жетесова, жетекші ғылыми қызметкер Профессор Төлеутай Сүлейменов, профессор Светлана Квон және мен, кафедра меңгерушісі және профессор Виталий Куликов.

– Мемлекет сіздердің ғылыми ізденістеріңізге қолдау жасайды ма?

– Әрине, мемлекеттің қолдауынсыз ғылыми зерттеулермен айналысу қиын. Жабдықтар, материалдар, басқа ғалымдармен кеңесу, халықаралық журналдардағы жарияланымдар – мұның бәрі қаражатты қажет етеді.

Ұсынылған технологияларды іске асыру көп жағдайда бағдарламалық-мақсатты қаржыландыру және Қарағанды техникалық университетінде орындалған қорытпаларды зерттеу және оларды өңдеу әдістері бойынша бірқатар мемлекеттік ғылыми гранттар арқасында мүмкін болды.

– Қазір қандай еңбек атқарып жатырсыз?

– Біздің жаңа жобамыз тозуға төзімді материалдармен байланысты. Біздің өңір дәстүрлі түрде тау-кен металлургия секторымен байланысты, сондықтан жаңа жоба атаулы болып табылады: әзірленетін тозуға төзімді материалдар да негізінен металлургия секторының жабдықтарына арналған және пайдалану ерекшеліктеріне сай келеді.

Зерттеудің тағы бір бағыты тәжірибелік қолданылуы мен коммерциялық тартымдылығы бар қазақстандық қамту шикізаты базасында жоғары пайдалану қасиеттері бар квазижоғарыэнтропиялық қорытпаны (КВЭС) алу болып табылады.

Жобаны табысты іске асыру қазіргі заманғы металтану дамуының үрдістерін, демек, тұтастай алғанда металлургия өндірісінің деңгейін елеулі шамада айқындайтын мүлдем жаңа нәтижелер мен ғылыми білім алуға мүмкіндік береді.

/karaganda/press/news

Пікір үстеу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды. Міндетті өрістер * таңбаланған